APPINGEDAM — "Ik wil graag een soort boek met foto's voor mijn kinderen en kleinkinderen maken", schrijft Sara Kirby-Nieweg. Maar ze heeft vooralsnog niet veel familiekiekjes om in dat fotoalbum te plakken. Zo heeft ze bijvoorbeeld maar heel weinig foto's van haar vader, Meijer Nieweg (hiernaast afgebeeld).Van hem zijn ongetwijfeld nog andere foto's in Appingedam te vinden, want deze op 18 augustus 1942 in Auschwitz-Birkenau vermoorde joodse makelaar in landerijen en huizen, deed in zijn vrije tijd volop mee aan het vooroorlogse sociale leven in de Fivelstad. Meijer Nieweg speelde onder meer trompet in het Damster Stedelijk Harmonie Orkest. Ook deed hij, net als zijn zuster Mietje Nieweg aan amateur-toneel bij de toenmalige toneelvereniging Harmonie. Sara Kirby denkt daarom dat er bijvoorbeeld in het archief van het DSHO nog wel foto's te vinden zijn waar haar vader opstaat. Zo weet ze bijvoorbeeld dat er in een gedenkboek van dit orkest, "Damsters speulden honderd oet", op pagina 25 een foto staat waarop haar vader voorkomt. Heel graag zou ze daarvan een kopie willen hebben.
Maar Sara Kirby zoekt niet alleen naar foto's van haar vader, ook naar familiekiekjes van haar grootouders (opa Benjamin Nieweg was veehandelaar). Ze is van plan dit jaar naar Appingedam te komen in de hoop dat ze — mede wellicht dankzij deze oproep — met mensen in contact komt die in hun schoenendozen met oude foto's nog kiekjes van haar familieleden hebben gevonden.
"Van mijn grootouders", schrijft ze, "heb ik alleen een groepsfoto die in 1937 bij een buurtfeest in de Broerstraat werd gemaakt ter gelegenheid van het huwelijk van prinses Juliana en prins Berhard." Sara's grootouders, Benjamin en Sophia Nieweg, woonden in de Nieuwstraat. Zij zijn in 1943 omgekomen in Sobibor. Geertje van Hasselt-Nieweg, haar vaders oudste zuster en haar gezin zijn in 1943 in Auschwitz omgekomen, en Mietje Cohen-Nieweg, Meijers jongste zus en haar man kwamen, eveneens in 1943, om in Sobibor.
Sara heeft haar leven mede te danken, schrijft ze, aan het feit dat haar moeder door de dood van haar man van schrik tijdelijk blind werd. Dat betekende een reis naar Groningen, naar het rooms-katholieke ziekenhuis. Wanneer dat precies gebeurde is onduidelijk, maar ze weet wel dat ze met zijn drieën waren: haar moeder, zijzelf en mevrouw Leen Akker, "die op mij paste toen mijn moeder van de schrik tijdelijk blind geworden was. Die tocht naar Groningen heeft ons alle drie het leven gered, want zoals je waarschijnlijk wel weet, waren er uit Appingedam geen overlevenden."
Haar moeder en Leen Akker zijn vervolgens in Friesland ondergedoken bij mensen die liever geen baby opnamen. Sara zelf werd zodoende ondergebracht op een ander adres. Ze is bij drie gezinnen geweest en herinnert zich haar laatste onderduikadres nog wel: "De familie Van der Spoel uit Nijehorne. Deze mensen hebben zonder aarzelen en met alle liefde hun leven voor mij op het spel gezet en geprobeerd de overdracht naar mijn moeder na de oorlog zo gemakkelijk mogelijk te laten verlopen", constateert ze nog altijd dankbaar. "Ik denk dat ik ondergedoken heb gezeten vanaf toen ik 18 maanden was tot mijn vierde jaar, in elk geval tot de bevrijding." Leen Akkers hele familie, haar ouders en vijf broers en zussen, zijn allemaal omgekomen. Haar vader was voorzanger van de Joodse gemeente.
"Wij zijn na de oorlog alle drie nog naar de Jukwerderweg teruggekeerd, maar zijn er niet lang gebleven. We zijn toen verhuisd naar Heerenveen waar mijn grootouders van moeders kant een textielzaak hadden die door de NSB in beslag genomen was en helemaal weer opgebouwd moest worden." Sara Kirby is ook nog familie van de Sleutelbergs, die een slagerij in Appingedam hadden, maar in 1939 naar Amerika waren gegaan omdat ze het gevaar zagen aankomen. "Meijer Sleutelberg, hun zoon en een neef van mijn vader, is onlangs overleden."
Sara, getrouwd met een Engelsman, woont sinds 1962 in Cambridge. Ze is moeder van drie kinderen en oma van zeven kleinkinderen. Ze wil graag naar Appingedam komen, in het bijzonder naar inwoners die iets weten over haar vader, diens zusters en/of haar grootouders. Het zou bijvoorbeeld kunnen dat haar grootouders hun fotoalbum hebben achtergelaten bij een Damster familie. Ze schrijft: " Ik heb een paar jaar geleden via het museum in Westerbork nog een foto van Mietje en haar man gekregen en een foto van de trouwdag van mijn ouders. Die hadden mensen blijkbaar naar het museum opgestuurd, en de curator herkende mijn vader. Het kan dus zo maar gebeuren dat er nog andere foto's van familieleden opduiken."
Mocht u familiekiekjes of anderszins foto's hebben waarop in dit artikel genoemde familieleden van Sara Kirby-Nieweg voorkomen, meldt het dan even door middel van een e-mailtje aan haar:
